Andrzej Furier jest absolwentem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pracę magisterską poświęcił walce Gruzinów o niepodległość w XIX i XX w. Zainteresowania historią tego kraju rozwijał po kilkuletnim stypendium w Tbilisi, na Uniwersytecie im. Iwane Dżawachiszwili w 1991 r. obronił rozprawę doktorską poświęconą pobytowi Polaków na Kaukazie w XIX i na początku XX w. Praca została oparta na obszernej kwerendzie archiwaliów, które w dużej części zostały po raz pierwszy wprowadzone do obiegu naukowego. Ważnym dokonaniem z tego okresu pracy naukowej było uporządkowanie i zorganizowanie archiwum kościoła pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra o Pawła w Tbilisi. Opiekunem naukowym doktoratu był profesor Akaki Surguladze, wybitny badacz historii Gruzji w XIX i XX w., który jako pierwszy podjął badanie gruzińskich przemian politycznych z lat 1918 -1921.
Po powrocie do kraju A. Furier pozostał wierny problematyce wschodoznawczej, co wiązało się z podjęciem pracy w Polskiej Akademii Nauk. Rozpoczął w tym czasie badania nad relacjami między różnymi grupami etnicznymi i narodowymi na Kaukazie i obszarze poradzieckim. Kontynuował także badania polonijne, publikując w „Przeglądzie Polonijnym”, „Przeglądzie Wschodnim”, Etnografii Polskiej” i innych czasopismach. Uczestniczył w licznych konferencjach poświęconych problematyce polonijnej i wschodoznawczej. Wprowadził do polskiej nauki wiele nieznanych wcześniej wydarzeń z kaukaskiej historii. Najlepszym przykładem takich działań jest zapoznanie Polaków z bitwą pod Didgori z 1121 r., która miała przełomowe znaczenie dla historii średniowiecznego państwa gruzińskiego, a w Polsce pomijano ją wcześniej w opracowaniach historii tego kraju. Owocem zainteresowań polską obecnością na Kaukazie była książka zawierająca wyniki przeprowadzonych samodzielnie badań socjologicznych na Kaukazie Południowym w latach 1991 i 1995. Miały one na celu określenie stanu świadomości narodowej i historycznej tamtejszej inteligencji. Ważną część tych pionierskich działań stanowiło przeprowadzenie badań w środowisku młodzieży akademickiej Tbilisi i Erywania (badania ankietowe). Ich wyniki zostały opublikowane w polskich czasopismach i wykorzystane do napisania rozprawy habilitacyjnej – Droga Gruzji do niepodległości (Poznań 2000). W książce podjęto próbę przedstawienia gruzińskich dążeń niepodległościowych, od przyłączenia kraju do Rosji w XIX w., do powstania Republiki Gruzińskiej po rozpadzie ZSRR. Była to pierwsza polska monografia naukowa omawiająca ten mało znany i pomijany w innych opracowaniach okres tzw. pierwszej niepodległości Gruzji z lat 1918-1921. Specjalną uwagę w monografii udzielono dążeniom separatystycznym mniejszości narodowych zamieszkujących ziemie gruzińskie Abchazów i Osetyjczyków. Doprowadziły one po rozpadzie ZSRR do otwartej wojny oraz secesji Abchazji i Południowej Osetii. Książka stała się podstawą przeprowadzenia przewodu habilitacyjnego przed Radą Naukową Instytutu Historii UAM (2001).
Po habilitacji A. Furier kontynuował wcześniejsze kierunki badań, poszerzając obszar zainteresowań na Bliski i Daleki Wschód. Z jednej strony, prowadzone były badania nad polską obecnością na Kaukazie, które zwieńczyło opublikowanie książki Józef Chodźko 1800-1881. Polski badacz Kaukazu (Warszawa 2001). Przybliżała ona sylwetkę wybitnego polskiego geografa, który dokonał niezwykłego dzieła triangulacji Kaukazu i napisał pierwszy naukowy opis jego geografii. Nadal w obszarze zainteresowań badawczych pozostawały kontakty polsko-gruzińskie, obejmujące ważne problemy z historii Kaukazu, ze szczególnym uwzględnieniem Gruzji. Przykładem jest omówienie pierwszego polskiego przekładu narodowego poematu Szoty Rustawelego – Rycerz w tygrysiej skórze. Równocześnie rozwijano także zainteresowania historią myśli społecznej i procesami transformacji ustrojowej na terenie dawnego ZSRR. Zaowocowało ono publikacjami z dziedziny historii myśli społecznej i stosunków międzynarodowych. W pierwszej grupie warto wymienić artykuły o niedostatkach metodologicznych badań wschodnich, ze szczególnym uwzględnieniem zachodniej sowietologii oraz opracowanie wyboru tekstów źródłowych dla studentów socjologii – Od Platona do Webera (Szczecin 2002). W drugiej grupie publikacji znajdziemy artykuły o współczesnych przemianach na terenie Rosji, Kaukazu i Ukrainy oraz ich wpływie na bezpieczeństwo Europy Wschodniej.
Dużo uwagi A. Furier poświęcił po habilitacji problematyce rosyjskiej transformacji ustrojowej. Efektem była książka Dekada Jelcyna. Uwarunkowania rosyjskich przemian społecznych i politycznych 1991-2000 (Szczecin 2003). Była to pierwsza polska monografia prezentująca prezydenturę Borysa Jelcyna, jako przełomowy moment dziejów państwa rosyjskiego, w formie jaką nadały mu przekształcenia od rządów Piotra I do rozpadu ZSRR.
Po habilitacji A. Furier podjął pracę w Uniwersytecie Szczecińskim, co jednak nie oznaczało zerwania nawiązanych wcześniej kontaktów naukowych. Umożliwiły one zorganizowanie w Poznaniu pierwszej międzynarodowej konferencji poświęconej współczesnym przemianom na Kaukazie. Materiały z niej ukazały się drukiem w tomie studiów Kaukaz w dobie globalizacji (Poznań 2005). Aktywność naukowa A. Furiera obejmowała wówczas dwa zasadnicze kierunki badawcze. Pierwszym, był Kaukaz jako europejsko-azjatyckie pogranicze, na którym ścierały się wpływy dwóch wielkich cywilizacji. W tym kontekście prowadzone były także badania nad polską obecnością w tym regionie. Drugim obszarem zainteresowań, był obszar poradziecki w okresie transformacji ustrojowej, z szczególnym uwzględnieniem Kaukazu, Rosji i Ukrainy. Badania przemian na obszarze proradzieckim doprowadziły w 2006 r. do wydanie tomu studiów poświęconych przemianom na Ukrainie po „pomarańczowej rewolucji”. Książka „Pomarańczowa rewolucja” – szansa dla ukraińskiej transformacji politycznej. (Szczecin 2006). W odróżnieniu od innych publikacji na ten temat, prezentowała te wydarzenia jako nową jakość w ukraińskiej polityce, z perspektywy stosunków wewnętrznych i uwarunkowań zewnętrznych. Podsumowaniem tych badań był zrealizowany dekadę później projekt Ukraina- czas przemian po rewolucji godności (Poznań 2017). Monografia pokazała ukraińskie przemiany nie tylko jako ważną część procesów politycznej transformacji w Europie Wschodniej, ale wskazała także na ich znaczenie dla polityki globalnej.
Akcentując w swoich badaniach element polskiego wkładu w rozwój Kaukazu i Rosji, A. Furier zaangażował się w utrwalanie wiedzy o trudnych, martyrologicznych kartach tej części historii ojczystej. Kontakty z szczecińskim oddziałem Związku Sybiraków doprowadziły do udziału w kilku sesjach rocznicowych i publikacji artykułów o Polakach zesłanych w głąb ZSRR podczas II wojny światowej. W 2007, w związku z Rokiem Władysława Andersa, przygotowane zostały dwa referaty poświęcone temu wojskowemu i politykowi na konferencje w Szczecinie i Londynie. Wyjazd do Londynu zaowocował ciekawymi spotkaniami z przedstawicielami tamtejszej Polonii, w tym z ostatnim prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie – Ryszardem Kaczorowskim.
W 2007 r. A. Furier wystąpił z inicjatywą zorganizowania w szczecińskiej Książnicy Pomorskiej im. St. Staszica konferencji o Polakach na Dalekim Wschodzie. Jej celem było wprowadzenie do obiegu naukowego cennego materiału źródłowego, gromadzonego i przechowywanego w Książnicy Pomorskiej. Zbiór ten, czyli tzw. harbiniana, tworzą dokumenty i fotografie Polonii mandżurskiej. Efektem sympozjum, które odbyło się 23 października 2008 r., był opublikowany w tym samym roku tom studiów Polskie ślady na Dalekim Wschodzie – Polacy w Harbinie (Szczecin 2008).
Rozwijaniu badań kaukaskich po habilitacji służyły wyjazdy na badania do Baku i Tbilisi. Przeprowadzono tam kwerendę poloników w azerbejdżańskich i gruzińskich archiwach centralnych. Szczególną uwagę poświęcono dokumentom dotyczącym dziejów katolików w Gruzji i opisującym starania polskiej kolonii w XIX wiecznym Baku o zgodę na zbudowanie kościoła katolickiego w tym mieście. Wcześniej dokumenty te nie były udostępniane. Efektem tych działań było opublikowanie kilku artykułów i uzupełnienie materiałów do monografii o Polakach w Gruzji. Liczne wyjazdy i kwerendy umożliwiły uzupełnienie materiałów i napisanie książki obejmującej całościowo ten problem – od XV w. po współczesność. Rozumiejąc znaczenie otoczenia w jakim funkcjonowali Polacy przebywający na ziemiach gruzińskich, w książce obszerne fragmenty poświęcono historii Gruzji w tym okresie. Obszernie omówiono pomijane dawniej problemy konfesyjne, jak też próby szukania politycznego zbliżenia z Gruzją, podejmowane przez polskich polityków – od szukania tam sojuszników w walce z Turcją w XVI i XVII w., po utworzenie legionu do walki z Rosją w XIX w. Monografia Polacy w Gruzji (Warszawa 2009) została wydana przez wydawnictwo TRIO i stanowiła podstawę złożenia wniosku o nadanie tytułu profesorskiego. Książka została nagrodzona przez „Przegląd Wschodni” w 2010 r., w kategorii „Dzieje Polaków na Wschodzie”.
Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej nadał Andrzejowi Furierowi tytuł profesora nauk humanistycznych 7 października 2010 r. Wydarzenie to zamykało okres badań skoncentrowanych na polskiej obecności na Kaukazie. Swoiste ich podsumowanie stanowiło napisanie w tym roku dwóch obszernych artykułów omawiających polską wizję Kaukazu i dorobek polskich badań kaukaskich. Interesując się nadal przemianami politycznymi i społecznymi na Kaukazie, A. Furier poszerzył je o kontekst regionalny i szeroko rozumiane kwestie bezpieczeństwa Europy Środkowej i Wschodniej. Osobną uwagę A. Furier udziela obecnie procesom modernizacji ustrojowej i miejsca wschodnich sąsiadów Polski w polityce międzynarodowej. Osobną uwagę poświęca problematyce bezpieczeństwa Europy Środkowej i Wschodniej. Ostatnie lata przyniosły publikacje monograficzne, poświęcone tej problematyce. Książka Gruzja niepodległa – od monarchii do republiki (Szczecin 2015) przedstawia rozwój gruzińskiej państwowości od początków po czasy współczesne. Z kolei monografia zbiorowa Ukraina – czas przemian po rewolucji godności umożliwia prezentację dorobku młodych polskich badaczy problematyki ukraińskiej. Obie monografie analizują znaczenie przemian w dwóch ważnych państwach na obszarze dawnego ZSRR dla bezpieczeństwa Europy Wschodniej.
W ostatnich latach A. Furier opublikował książki poświęcone stronom rodzinnych- pierwsza, zatytułowana Z kart historii Lubasza (Poznań 2012) prezentowała dzieje niewielkiej miejscowości leżącej w północnej części tego regionu http://cyfrowa.bg.szczecin.pl/?v=b&id=43. Kolejne zostały poświęcone problemom bezpieczeństwa narodowego Polski i setnej rocznicy odzyskania niepodległości przez nią. W drugiej grupie trzeba wyróżnić wydaną na stulecie niepodległości książkę poświęconą Zdzisławowi Orłowskiemu – zapomnianemu powstańcowi wielkopolskiemu i śląskiemu, oficerowi Wojska Polskiego i przedsiębiorcy zasłużonemu w walce o niepodległość i pracy dla odrodzonej Ojczyzny. Następna książka prezentuje działalność Konsulatu Generalnego RP w Tbilisi w okresie międzywojennym. Wykorzystano do tego dokumenty archiwalne, które podobnie jak w innych publikacjach, stanowią integralną część narracji.

  • Ogłoszenia

  • Aktualne badania

  • Publikacje w językach obcych